Bilim

ELEKTRİĞİN TANRISI: NİKOLA TESLA

       Bir dahi düşünün ki, buluşları, icatları var olan tüm teknolojik altyapıyı derinden etkileyip, ders kitaplarında ismi dahi geçmeyen… Delilik ve dahilik arasında gidip gelen, çalışmaları sürekli engellenen, laboratuvarı kundaklanan, fikirleri sürekli çalınan, geliştirdiği icatları ile bugünün dünyasını derinden sarsıp hayatı boyunca beş parasız kalan… Kafasını sokacak bir evi bile olmayan…Gelin yakından tanıyalım bu dahiyi.  Buluşları sadece yaşamın yanında olan, hiçbir çıkar gözetmeksizin hayatını bilime vakfeden bu büyük mucidi yad edelim.

   10 Temmuz 1856’da, Avusturya Macaristan İmparatorluğu’nda doğdu.  Zayıf bir bünyeye sahip olan mucid, çocuk yaşta peş peşe bir dizi hastalığa yakalandı.  Koleraya yakalandığında 9 ay boyunca yataktan kalkamadı. Doktorlar bile artık umudu kesmişlerdi ondan. Tesla’nın babası bir din adamıydı ve oğlunun da kendisi gibi bir din adamı olmasını istiyordu. Hasta oğlunun çaresiz, isteğini kabul etti.

   Hastalığından sonra, dağlarda bir yıl geçirdi, kamp kurdu. Doğada tek başına yalnız kalmanın kendisine çok şey öğrettiğini söyleyen Tesla, ilerleyen zamanlarda şunu söyleyecekti:

“Yalnız olun, icadın sırrı budur. Yalnız olun, fikirlerin bulunduğu zaman budur. Yalnız olun, olgunlaşacağınız an budur.”

  Tesla Avusturya’daki Graatz Politeknik okuluna yazıldı. Burada fizik ve matematik alanında çalışmalar yapmaya başladı. İlk kez okulda, elektrik mekanizmasını hem teorik hem de uygulamalı öğrendi. Aile dostlarının aracılığıyla Paris’teki Edison’ın şirketlerinin birinden iş teklifi aldı. Şirkette çalışmaya başlayan Tesla bir taraftan kendi ürettiği alternatif akımı geliştiriyordu. Bir süre sonra alternatif akımın, Edison’un ürettiği doğru akımdan daha iyi olduğunu fark etti. Aynı yıl Tesla’dan Strazburg’daki bir tren istasyonunun aydınlatması istendi. Tesla’nın dinamoyu tamir etmesi karşılığında yüklü miktarda pirim vaadedildi. İşini başarıyla tamamlayan Tesla,

pirimini almak için şirkete döndü. Ancak bu vaad hiç bir zaman gerçekleşmedi. Şirketin üç yöneticisi de işleri sürekli ona havale edince istifasını verip ayrıldı. Şirketin şebeke yöneticisi ve Tesla’nın yakın dostu Charles Bachelor, onun dehasının farkındaydı. Kendisine Amerika’ya gitmesini tavsiye etti. Tesla’nın eline Edison’a vermesi üzerine bir tavsiye mektubu verdi. Bachelor aynı zamanda Edison’un yakın arkadaşıydı. ABD’ye giden Tesla, mektubu Edison’a verdi. Mektupta:

“ İki müthiş insan tanıdım, bunlardan biri sensin. Diğeri de bu genç adam.” yazıyordu.

Tesla’yı baştan aşağı göz ucuyla süzen Edison, ona neler yaptığını sordu. Tesla, kendi keşfi olan döngüsel alan ilkesiyle çalışan alternatif akım indüksiyon motorunu anlatmaya başladı. Edison ise Tesla’yı pek ciddiye almadı. Ona başka bir görev verdi. Fakat zamanla Tesla’nın kabiliyetli olduğu anlaşıldı. Bir süre sonra Tesla’ya şirketindeki problemleri ve tasarımlarındaki sorunları çözmede tam yetki verdi. Tesla çok uzun saatler çalışıyordu. Hatta bazen günde 20 saat aralıksız çalıştığı söyleniyordu. Bu süre zarfında Tesla, olanaklarını daha kısıtlı bulduğu Edison’un icadı doğru akımı geliştiriyordu. Hepsinin tasarımlarını yeniden çizdi. Bu projeyi Edison’a sunarken sistemin sadece daha iyi çalışmayacağını, parasal açıdan daha fazla kar getireceğini söyledi. Bu biraz zaman ve fazlaca efor gerektiriyordu. Fikir cazip gelse de Edison, Tesla’nın bunu gerçekleştireceğine pek ihtimal vermiyordu ve işi tamamlayabilirse kendisine 50 bin dolar vereceğini söyledi. Tesla çalışmaya başladı, aylar sonra görevi başarıyla bitirdi. Sadece istenilen işi bitirmedi, üstüne özgün eklemelerde de bulundu. Yaptığı orijinal bir sistemdi ve patentinin alınması gerekiyordu. Bu işi yapmak Tesla’nın tam bir yılını almıştı. Ardından vaad edilen parayı Edison’dan almaya gidince Edison Tesla’ya “Biz Amerikalıların espiri anlayışını bilmiyorsunuz sanırım Bay Tesla” diyerek dalga geçti. Gururu kırılan genç mucit istifa etti. Ve iki dahinin yolları sonsuza dek ayrıldı. Bir süre sonra Tesla’nın çalışmaları meyve verdi. Ünü her yere yayıldı. Yatırımcılar kapısını çalmaya başladı. Kendisine, kendi adıyla merkezi New Jersey’de bulunan Tesla Electric Light şirketi kuruldu. Hemen kolları sıvıyan Tesla, işe ilk önce kullanımı daha güvenli, basit ve ekonomik ark lambalarıyla başladı. Kısa süre sonra tüm sokaklar bu lamba ile aydınlanırken Tesla yine kandırıldı. Yaptıklarının karşılığını isteyince şirketten uzaklaştırıldı.

   Geçimini sağlayabilmek için, New York sokaklarında işçi gruplarıyla birlikte çalıştı, çukur kazdı. Hayatını güç bela geçindirirken talih bir kez daha yüzüne güldü. Eski işyerindeki ustabaşı onu yeni fikirlere açık iş adamı Brawn’ın yanına götürdü. Bir kez daha Tesla adına şirket kuruldu. Bu seferki girişim tarihin şahit olduğu elektrik akımları savaşını başlattı. Tesla’nın atölyesi, Edison’un atölyesinden bir kaç blok ötedeydi. Tesla gece gündüz çalışıyordu. Çalışmaları endüstri tarafından kısa sürede fark edildi. Sanayi devi Westing House, kendi şirketinin sistemini güncelleyip, Tesla’nın yeni sistemine geçilmesini istedi. Karşılığında ise ayda 2000 dolar teklif etti. Haberi alan Edison sinirlenip, ekibiyle alternatif akımın tehlikeli olduğuna dair uydurma propagandalar yaptı. Edison küçük çocuklara kendisine kedi köpek gibi sokak hayvanları getirmesi karşılığında para veriyordu. Bir süre sonra Edison’ın korkunç fikri ortaya çıktı. Edison hayvanlara alternatif akım vererek onları öldürüyordu! Daha sonra bunun fotoğraflarını broşürlere bastırıp halka gösteriyordu. İşi iyice abartan Edison, seyyar gösterilerle hayvanlara alternatif akım vererek onları öldürtüyordu. En sonunda New York hapishanesinde idama mahkum edilen, cinayetten hükümlü William Kendler’a elektrikli sandalyede alternatif akım verilerek idam edilmesi kararlaştırıldı. Elektrikli sandalyeyi tasarlayan Edison’un yardımcısı Harold Brown’dı. Böylece elektrikli sandalye üzerinde ilk defa idam edilen Harold Brown oldu.

    Topsi bir sirk filiydi. Ancak artık sirklerde çalıştırılmıyordu. Kendisi tam üç kişiyi öldürmüştü. Bu insanlardan biri Topsi’nin hortumunu puroyla yakan bakıcısı, diğer ikisi onu sürekli döven bekçilerdi. Bu nedenle saldırganlaşan Topsi’yi mahkeme yargıladı ve asılarak idam edilmesine karar verdi. Bu fırsatı kaçırmayan Edison, hemen kolları sıvadı. Aracılarını sokarak hayvanı alternatif akım ile öldürtmeyi ikna etmişti. Topsi binlerce seyircinin önünde tam 6000 V elektrik verilerek öldürüldü.

Tüm bu olanlar yaşanırken, Tesla açılan bu enerji savaşıyla ilgilenmiyordu bile! Bilim tarihinde yeni bir devrimle ilgileniyordu. Filedelfiya Franklin Enstitüsü’nde radyo dalgalarının ilkerini anlatmaya başladı. Radyo’yu Marcony’ninicat ettiği düşünülse de kamuoyu önünde gerçekleştirilen ilk radyo gösterisi, Tesla tarafından gösterilmiştir.

   Tesla’nın daha çocukken yıldırımlara karşı ilgisi vardı. Tesla’ya göre yıldırımlar kontrol edilebilirse güneş enerjisi de kolaylıkla kontrol edilebilirdi. Bir süre sonra yapacağı deneylerin bulunduğu ortam için uygun olmadığını fark etti ve hemen herkesten uzak, bozkırın ortasında bir kule inşa ettirdi. Milyonlarca volt elektriğe ihtiyacı olan Tesla, Colarado Springs Elektrik şirketiyle bağlantısı olan şirket avukatına bir mektup yazdı. Avukattan gelen yanıt olumluydu. Tesla, elektriği de bedava kullanabilecekti. Bu sırada Tesla’nın şimşekler üzerindeki deneyleri fısıltı gazetesiyle etrafa yayıldı.

     Söylentilere göre Tesla, bir şimşekle 100 kişiyi öldürebilecekti. Tesla deneylerini yapmaya başladı. Bu deneyler sırasında fark etti ki, Elektrik kablosuz iletilebilirdi.

Herkesten gizlediği, insan eliyle yaptığı bu yıldırımların sesi 40 km uzaklıktan duyuluyordu. Bu dünya tarihindeki insan eliyle yapılmış ilk şimşekti. Tesla, bu yüksek gerilimli deneyiyle elektrik aldığı şirketin jenarötörünü yaktı, dolayısıyla tüm kasabanın elektriği gitti. Ertesi gün gazetelere manşet olan Tesla, hiç bir eleştiriye aldırmayıp kaldığı yerden devam etti. 26 mil uzaklıktan 10 kilovatlık 200 tane akkor ampulu yakmayı başardı. Radyo alıcılarıyla çalışan Tesla, uzaydan ritmik sesler geldiğini keşfetti. Sinyallerinin kaynağının Venüs ya da Mars olduğunu düşünüyordu. İlerleyen yıllarda anlaşıldı ki Tesla’nın duyduğu sesler yıldız dalgalarının sesleriydi. Ancak o zamana kadar kimse uzaydan gelen düzenli sinyallere şahit olmamıştı. (DEVAMI GELECEK YAZIDA…)

İrem Beyhan

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir