Beslenme ve Diyetetik

GLUTENSİZ DİYET; SEÇİM Mİ YOKSA ZORUNLULUK MU?

Glutensiz beslenme sizce normal sağlıklı bir insan için gerekli midir?

Glutensiz diyet; çölyak hastalığı için geliştirilmiş bir diyettir. Çölyak hastalığı; buğday, arpa ve çavdar gibi glutelin ve prolamin proteinlerini eşit miktarda bulunduran tahılların oluşturduğu gluten kompleksine olan intoleransdır. Otoimmün mekanizmalarla gerçekleşen ince bağırsak hastalığıdır. Hastalarda gluten proteini içeren tahıllar tüketildiğinde karın, ağrısı şişkinlik ve ishal görülebilmektedir. Ayrıca sadece semptomlar oluşmamaktadır. İnce bağırsak mukozasının yapısında hasarlara yol açmaktadır. Bu kişiler hayatlarında gluten içeren besinleri ömür boyu çıkarması gerekmektedir. Ayrıca bu hastalıkta etiket okumak ön plana çıkmaktadır. Çünkü besinlerin bileşenlere bakarak besin gluten içeriyorsa o besinin tüketilmemesi gerekir. Gluetn içermeyen besinler; pirinç, mısır, baklagiller, et, balık, yumurta, patates, soya fasulyesi, meyve ve sebzelerdir.

Şimdi başlangıçta sorduğumuz soruların cevaplarına gelelim. Çölyak hastası değilseniz eğer gluteni hayatınızdan çıkarmanıza gerek yoktur. Ayrıca glutensiz diyetler tip 2 diyabet riskini, obezite riskini ve kolon kanseri riskini artırmaktadır. Tam tahıllı besinler; karbonhidrat, lif, protein, B, E vitaminleri, demir, çinko, bakır, magnezyum ve çeşitli antioksidan bileşikler içermektedir. Bu nedenle gluten içeren besinlerin diyetten çıkarılması besin ögelerinin yeterli ve dengeli alımını engellemektedir. Bununla birlikte tam tahıllı besinler bağırsak hareketlerini düzenler ve bağırsak mikrobiyotasındaki yararlı mikroorganizmalar için prebiyotik görevi görmektedir. Prebiyotik görevi görerek bağırsak sağlığını korumaktadırlar. Gluten sindirim enzimlerine dirençlidir. Genellikle bağırsak bakterileri tarafından metabolize edilmektedir.

Bu etkilerinden kaynaklı glutensiz diyet herkesin uygulayacağı bir diyet değildir. Sadece çölyak hastalarının uygulayabileceği bir diyet türüdür. Sağlıklı bireylerin gluten içeren tahılları hayattan çıkarmaları sağlığı olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle glütensiz diyet bir seçim değil zorunluluk olması halinde kullanılmalıdır.

Fakat besin sanayisinde glutensiz besin üretimi artmaktadır. Çölyak hastaları gluten içeren tahıl unu ile yapılan makarna, ekmek gibi besinleri tüketememesinden dolayı gluten içermeyen tahılların unu ile makarna gibi besinlerin üretimi yapılmaktadır. Fakat bu özel olarak üretilen glutensiz besinlerin içinde protein, lif, demir ve folik asid, niasin, tiamin ve riboflavin gibi vitaminlerin daha az olduğu, karbonhidrat ve dolayısıyla kalori içeriğinin artmış olduğu bilinmektedir. Ayrıca glutensiz ekmeğin yağ miktarı normal ekmeğe kıyasla daha fazladır. Bu yüzden alerjisi olmayan bireylerde glutensiz beslenme makro ve mikro besin ögelerinin yetersiz ve dengesiz alımına neden olmakla birlikte sağlığı da önemli ölçüde etkilemketdir.

Derleyen Öğr. Dyt. Sümerya İşmarcı

KAYNAKÇA

Kutlu, T. (2019). Glutensiz diyet: gerçekten her zaman yararlı mı?. Turk Pediatri Ars54(2), 73-75.

Yönal, O., & Özdil, S. (2014). Çölyak hastalığı. Güncel Gastroentoloji18(1), 93-100.

Bektaş, A., Özel, M. (2018). Gluten: Dost mu, Düşman Mı?. Güncel Gastroentoloji, 22(2), 127-134

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir