Beslenme ve Diyetetik

ÇOK ŞEKER VE TATLI YEMEK ŞEKER HASTALIĞI YAPAR MI ?

Tıp dilinde “diabetes mellitus” denen hastalığa şeker hastalığı denmesinin nedeni, vücudun şeker kullanımındaki bozuklukla ortaya çıkmış olmasıdır. Şekerle, hastalığın ilişkisini anlamak için şekerin vücudumuzda nasıl kullanıldığını bilmek gerekir.

Şekerin vücutta kullanılması: nişastalı ve şekerli besinler yendikten sonra sindirilir ve meyvelerde bulunan basit şekerler şeklinde kana geçer. Sindirim sistemine şeker ve nişastalı besinlerin girmesi, pankreas denen organımızı uyararak “insülin” adı verilen hormonun salgılanmasını sağlar. Bu hormon, şekerin hücre içine girerek karaciğerde saklanmasına, parçalanarak vücut tarafından kullanılmasına yardımcı olur. Normal durumda kandaki şeker miktarıyla salgılanan insülin hormonu miktarı dengelidir. Böylece yediğimiz şeker ve nişastalı besinlerden sindirim sonucu oluşan ve kana geçen şekerin bir kısmı karaciğerimizde yedek olarak tutulur, bir kısmı hücrelerde parçalanarak enerjiye ya da yağa çevrilir.

AŞIRI TATLI TÜKETMEK TEHLİKELİ Mİ?
Ailesinde şeker hastaları bulunanların, anne, baba ya da kardeşlerinin bir veya daha fazlası şeker hastası olanların, önemli bir korkusu vardır: Şeker tüketimlerinin onları da şeker hastası yapması! Hemen belirtelim ki bu yanlış bir bilgidir. Besinlerle alınan şekerler, diyabete neden olmaz.

Şeker hatalığına yakalanma olasılığınız, tükettiğiniz şeker miktarıyla sadece bir noktada bağlantılıdır. Eğer, fazla miktarda şeker kullanır ve bu nedenle aşırı kilolu biri haline gelirseniz, şeker hastası olmanız kolaylaşır. Yani genetik olarak şeker hastası olmaya eğilimli biriyseniz, diyabete yakalanma riskiniz de yediğiniz şekerden çok yaş artışı, şişmanlık ve geçirdiğiniz bazı hastalıklara bağlıdır.

Eğer şeker hastasıysanız, tükettiğiniz karbonhidrat ve şekerin kaynağını değil miktarını sorgulamalısınız. Ekşi elmadan, tatsız armuttan veya baldan kazandığınız şekerin, çaya eklediğiniz şekerden farklı olmadığını unutmamalısınız. Şeker hastası da olsanız, bir şeker düşmanı gibi davranmamalısınız. Ilımlı, orta düzeyde bir şeker tüketiminin, dengeli bir diyabet diyetinin olmazsa olmaz parçası olduğunu bilmelisiniz.

 Risk faktörleri

Şeker tüketimi, tip 2 diyabet için doğrudan bir risk faktörü değildir, ancak kilo alımı gibi dolaylı etkilere sahip olabilir, bu da diyabet geliştirme olasılığını artırır.

Tip 2 diyabet için Risk faktörleri şunlardır:

  • aşırı kilolu olmak veya geniş bel çevresine sahip olmak
  • 45 yaş ve üstü olmak
  • ailede diyabet öyküsü olması
  • hamilelik sırasında gestasyonel diyabet yaşamak
  • sürekli olarak yüksek kan glikozuna sahip olmak
  • insülin direncinin geliştirilmesi
  • yüksek tansiyona sahip olmak
  • hareketsiz bir yaşam tarzı
  • kandaki trigliseritler adı verilen yüksek yağ seviyelerine sahip olmak
  • kandaki düşük yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) veya “iyi” kolesterol seviyeleri
  • beyinde, bacaklarda veya kalpte kan damarı veya dolaşım sorunları

Diyabetin önlenmesi

Şeker ve diyabet arasındaki bağlantı belirsiz olsa da, diyette eklenen şeker ve işlenmiş gıdaların azaltılması, bir kişinin tip 2 diyabeti önlemesine yardımcı olabilir.

Diğer yaşam tarzı değişiklikleri tip 2 diyabet riskini azaltabilir veya diyabetli kişilerin semptomlarını yönetmelerine ve komplikasyonları önlemelerine yardımcı olabilir.

Bu değişiklikler şunlardır:

  • Kilo yönetimi: bir kişi vücut ağırlığının yüzde 5-7’sini kaybederse, diyabet riskini azaltabilir.
  • Düzenli fiziksel aktivite: haftada 150 dakika hafif ila orta derecede egzersiz yapmak, kan şekerini düzenlemeye ve vücut ağırlığını azaltmaya yardımcı olabilir. Çok fazla egzersiz de zararlı olabilir, bu yüzden aşırı efordan kaçınılmalıdır.
  • Porsiyon kontrolü: yeterli miktarda lif, protein ve sağlıklı yağ içeren daha küçük, daha kontrollü yiyecek porsiyonları tüketmek kan şekeri kontrolünü destekleyebilir. Bu aynı zamanda diyabetli kişilerin en sevdikleri yiyeceklerden vazgeçmeleri gerekmediği, sadece hazırlık ve porsiyon boyutunda ayarlamalar yapmaları gerektiği anlamına gelir.

KAYNAKÇA: BAYSAL, Ayşe: Beslenme, Hatipoğlu Yayınları, 16. Baskı, 2016

Dyt. Sema Nur İLHAN

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir